Badanie alkomatem w pracy: prawa, odmowa i konsekwencje

Od 21 lutego 2023 roku polski Kodeks pracy zawiera szczegółowe przepisy dotyczące kontroli trzeźwości pracowników. Zrozumienie tych zasad jest kluczowe zarówno dla pracodawców, jak i zatrudnionych, aby uniknąć nieporozumień i potencjalnych konsekwencji prawnych. W tym artykule przyjrzymy się bliżej obowiązującym regulacjom, prawom i obowiązkom każdej ze stron.

Badanie alkomatem w pracy: co oznaczają nowe przepisy Kodeksu pracy?

Od 21 lutego 2023 roku obowiązują nas nowe, szczegółowe przepisy Kodeksu pracy, które precyzyjnie regulują kwestię kontroli trzeźwości pracowników. Mówimy tu o artykułach od 22(1c) do 22(1h). Oznacza to koniec z dowolnością i wprowadzenie jasnych, prawnie określonych zasad, które muszą być przestrzegane przez obie strony stosunku pracy.

Głównym powodem, dla którego pracodawca może chcieć przeprowadzić badanie trzeźwości, jest zapewnienie bezpieczeństwa życia i zdrowia wszystkich osób w miejscu pracy, a także ochrona mienia. Jest to działanie profilaktyczne, mające na celu zapobieganie wypadkom i incydentom spowodowanym przez osoby nietrzeźwe.

Kiedy pracodawca może przeprowadzić kontrolę trzeźwości?

Pracodawca może przeprowadzić kontrolę trzeźwości w dwóch głównych sytuacjach. Pierwsza to tak zwana kontrola prewencyjna. Jest ona dopuszczalna tylko wtedy, gdy jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób, a także ochrony mienia. Kluczowe jest tutaj to, że grupy pracowników, których może dotyczyć taka kontrola, a także zasady i sposób jej przeprowadzania, muszą być ściśle określone w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy lub w obwieszczeniu. Pracownik musi być z tymi zapisami zapoznany.

Druga sytuacja to przypadek uzasadnionego podejrzenia. Ma ona miejsce, gdy pracodawca ma konkretne powody sądzić, że pracownik stawił się do pracy w stanie po spożyciu alkoholu lub spożywał alkohol w trakcie pracy. W takim scenariuszu pracodawca ma prawny obowiązek niedopuszczenia pracownika do wykonywania obowiązków do czasu wyjaśnienia sprawy.

Niezależnie od tego, czy mówimy o kontroli prewencyjnej, czy tej wynikającej z podejrzenia, wewnętrzne regulaminy odgrywają kluczową rolę. Pracownik musi być z nimi zapoznany, a o wprowadzeniu kontroli prewencyjnej należy poinformować go z co najmniej dwutygodniowym wyprzedzeniem. To gwarantuje, że pracownik wie, jakie zasady obowiązują w jego miejscu pracy.

Odmowa badania alkomatem: prawo pracownika i jego konsekwencje

Ważne jest, aby podkreślić, że pracownik ma prawo odmówić poddania się badaniu alkomatem przeprowadzanemu przez pracodawcę. To jego konstytucyjne prawo do ochrony dóbr osobistych.

Jednakże, jak często bywa w życiu, prawo do odmowy nie jest pozbawione konsekwencji. Odmowa poddania się badaniu, zwłaszcza gdy pracodawca ma uzasadnione podejrzenie co do stanu trzeźwości pracownika, skutkuje natychmiastowym niedopuszczeniem pracownika do wykonywania obowiązków.

W sytuacji, gdy pracownik odmawia badania, a pracodawca nadal ma wątpliwości co do jego stanu, istnieje procedura interwencyjna. Zarówno pracodawca, jak i sam pracownik mogą zażądać przeprowadzenia badania przez uprawniony organ czyli Policję. Wynik badania wykonanego przez funkcjonariuszy Policji jest wówczas wiążącym dowodem w sprawie.

Najpoważniejsze konsekwencje odmowy badania alkomatem

Odmowa poddania się badaniu alkomatem, szczególnie w sytuacji, gdy pracodawca ma ku temu uzasadnione podstawy, jest traktowana jako niedopełnienie obowiązków pracowniczych. Może to prowadzić do nałożenia na pracownika kar porządkowych, takich jak upomnienie lub nagana, zgodnie z przepisami Kodeksu pracy.

W skrajnych przypadkach, gdy odmowa jest nieuzasadniona i towarzyszą jej inne okoliczności wskazujące na świadome naruszanie zasad, może stanowić podstawę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Jest to tak zwane zwolnienie dyscyplinarne, które jest najsurowszą formą zakończenia stosunku pracy.

Prawidłowa procedura kontroli trzeźwości w miejscu pracy

Aby badanie alkomatem przeprowadzone przez pracodawcę było wiarygodne i zgodne z prawem, musi być wykonane przy użyciu urządzenia posiadającego ważny dokument potwierdzający jego kalibrację lub wzorcowanie. Jest to kluczowy wymóg, który gwarantuje dokładność pomiaru i stanowi podstawę do ewentualnych dalszych działań.

Co więcej, cała procedura kontroli trzeźwości musi być przeprowadzona w sposób, który nie narusza godności ani innych dóbr osobistych pracownika. Oznacza to zachowanie odpowiedniej kultury i poszanowania prywatności podczas przeprowadzania badania.

Pozytywny wynik testu a odmowa: analiza konsekwencji

Zarówno pozytywny wynik testu na obecność alkoholu, jak i odmowa poddania się badaniu, prowadzą do poważnych konsekwencji, choć z różnych przyczyn prawnych. W przypadku pozytywnego wyniku, pracownik, u którego stwierdzono stan po użyciu alkoholu (czyli stężenie alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi od 0,2‰ do 0,5‰ albo obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg w 1 dm3), nie zostanie dopuszczony do pracy. Mogą zostać zastosowane kary porządkowe, a w zależności od okoliczności, nawet zwolnienie dyscyplinarne. Z kolei w przypadku odmowy, niedopuszczenie do pracy następuje natychmiast. Konsekwencje dyscyplinarne wynikają tu z samego faktu niedopełnienia obowiązków pracowniczych i utrudniania ustalenia stanu faktycznego, zwłaszcza gdy istniały mocne przesłanki wskazujące na spożycie alkoholu. Obie sytuacje pozytywny wynik i odmowa przy uzasadnionym podejrzeniu mogą prowadzić do podobnych sankcji.

Warto pamiętać, że w przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do zasadności kontroli przeprowadzonej przez pracodawcę lub co do samego wyniku badania, pracownik ma prawo zażądać przeprowadzenia badania przez Policję. Jest to forma weryfikacji i mechanizm obronny, który może potwierdzić lub zaprzeczyć ustaleniom pracodawcy.