Czy ochrona może badać alkomatem? Sprawdź prawa i zasady

Nowelizacja Kodeksu pracy, która weszła w życie 21 lutego 2023 roku, otworzyła nowy rozdział w kwestii kontroli trzeźwości w miejscu pracy. Pracodawcy zyskali możliwość samodzielnego przeprowadzania prewencyjnych kontroli, co rodzi wiele pytań, zwłaszcza w kontekście roli pracowników ochrony. Zrozumienie tych nowych zasad jest kluczowe zarówno dla pracodawców, którzy chcą zapewnić bezpieczeństwo, jak i dla pracowników, którzy powinni znać swoje prawa i obowiązki.

Kontrola trzeźwości w pracy: Nowe zasady i rola ochrony

Nowe przepisy wprowadzone nowelizacją Kodeksu pracy z 21 lutego 2023 roku znacząco rozszerzyły możliwości pracodawców w zakresie kontroli trzeźwości. Choć bezpośrednie uprawnienia do przeprowadzania takich badań zyskał pracodawca, to często w praktyce realizują je wyznaczeni przez niego pracownicy, w tym pracownicy ochrony. Ważne jest jednak, aby pamiętać, że pracownik ochrony może przeprowadzić badanie alkomatem wyłącznie jako osoba upoważniona przez pracodawcę i działająca w oparciu o ściśle określone wewnętrzne regulacje firmy. Nie jest to jego autonomiczne prawo, lecz wykonywanie poleceń pracodawcy w ramach jego kompetencji.

Skąd biorą się wątpliwości? Zmiany w Kodeksie Pracy, które musisz znać

Przed nowelizacją Kodeksu pracy, możliwość przeprowadzenia kontroli trzeźwości pracownika była ograniczona. Zazwyczaj wymagała ona obecności funkcjonariuszy Policji lub innych organów porządku publicznego, szczególnie gdy istniało uzasadnione podejrzenie spożycia alkoholu. Artykuły 22(1c) do 22(1h) Kodeksu pracy, wprowadzone w życie 21 lutego 2023 roku, zmieniły ten stan rzeczy. Nowe przepisy jasno stanowią, że pracodawca może wprowadzić kontrolę trzeźwości, która obejmuje również badanie na obecność alkoholu, jeśli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia, zdrowia pracowników lub innych osób, albo ochrony mienia. To właśnie te artykuły stanowią podstawę prawną dla działań pracodawcy i wyznaczonych przez niego osób, w tym pracowników ochrony.

Kluczowe pytanie: Czy ochrona może samodzielnie decydować o badaniu?

Absolutnie nie. Pracownik ochrony nie posiada autonomicznego prawa do decydowania o przeprowadzeniu badania alkomatem. Jego działania w tym zakresie są ściśle związane z uprawnieniami pracodawcy i muszą być zgodne z wewnętrznymi procedurami firmy. Oznacza to, że pracownik ochrony może przeprowadzić badanie tylko wtedy, gdy otrzymał stosowne, pisemne i imienne upoważnienie od pracodawcy, a zasady przeprowadzania takich kontroli są jasno określone w regulaminie pracy lub innych aktach wewnętrznych firmy. Bez tych elementów, jakiekolwiek badanie przeprowadzone przez pracownika ochrony byłoby nielegalne.

Kiedy badanie alkomatem przez ochronę jest legalne?

Aby kontrola trzeźwości przeprowadzona przez pracownika ochrony była zgodna z prawem, muszą zostać spełnione cztery kluczowe warunki określone w Kodeksie pracy. Ich niedopełnienie może skutkować uznaniem badania za nieważne, a wszelkie konsekwencje wyciągnięte na jego podstawie za bezprawne.

Warunek #1: Wewnętrzne regulacje firmy jako podstawa prawna

Pierwszym i fundamentalnym warunkiem jest uregulowanie zasad przeprowadzania kontroli trzeźwości w wewnętrznych dokumentach firmy. Może to być regulamin pracy, układ zbiorowy pracy lub obwieszczenie pracodawcy. W tych dokumentach musi być jasno określone, że pracodawca wprowadza możliwość kontroli trzeźwości, a także wskazana musi być konieczność ochrony życia i zdrowia pracowników lub mienia jako uzasadnienie dla takich działań. Bez takiego formalnego zapisu w aktach firmowych, żadne badanie nie może być uznane za legalne.

Warunek #2: Cel kontroli ochrona życia, zdrowia lub mienia

Kolejnym kluczowym aspektem jest cel, jakiemu ma służyć kontrola trzeźwości. Kodeks pracy jasno stanowi, że wprowadzenie takich badań jest dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób, albo ochrony mienia. Kontrola nie może być zatem arbitralna ani służyć celom innym niż wymienione. Pracodawca musi być w stanie wykazać, że wprowadzenie kontroli jest uzasadnione konkretnym ryzykiem związanym z wykonywaniem pracy.

Warunek #3: Imienne upoważnienie dla pracownika ochrony

Pracownik ochrony, który ma przeprowadzać badanie alkomatem, musi posiadać pisemne, imienne upoważnienie od pracodawcy. Dokument ten powinien precyzyjnie określać zakres jego uprawnień do przeprowadzania kontroli trzeźwości oraz okres, w jakim to upoważnienie jest ważne. Bez takiego indywidualnego dokumentu, pracownik ochrony nie ma prawa przeprowadzić badania. Upoważnienie to jest dowodem na to, że pracodawca powierzył mu konkretne zadanie w ramach obowiązujących przepisów.

Warunek #4: Atestowany i skalibrowany sprzęt dlaczego to tak ważne?

Niezwykle istotnym warunkiem legalności badania jest użycie odpowiedniego sprzętu. Alkomat, za pomocą którego przeprowadzana jest kontrola, musi posiadać ważny dokument potwierdzający jego kalibrację lub wzorcowanie. Dokument ten jest dowodem na to, że urządzenie działa prawidłowo i jego wskazania są wiarygodne. Brak takiego dokumentu lub jego nieaktualność dyskwalifikuje wynik badania i może stanowić podstawę do jego podważenia przez pracownika.

Prawidłowy przebieg kontroli trzeźwości przez ochronę

Przeprowadzenie kontroli trzeźwości przez pracownika ochrony to proces, który wymaga przestrzegania określonych procedur, aby zapewnić jego legalność i poszanowanie praw pracownika. Poniżej przedstawiamy kluczowe etapy tego procesu.

Krok po kroku: Przebieg prawidłowego badania

1. Przedstawienie upoważnienia: Pracownik ochrony powinien najpierw przedstawić pracownikowi swoje imienne upoważnienie od pracodawcy do przeprowadzenia kontroli trzeźwości.
2. Informacja o celu i zasadach: Należy poinformować pracownika o celu badania oraz o tym, że jest ono przeprowadzane na podstawie wewnętrznych regulacji firmy.
3. Zapewnienie prywatności: Badanie powinno być przeprowadzone w miejscu zapewniającym pracownikowi prywatność, tak aby uniemożliwić wgląd osobom postronnym.
4. Użycie atestowanego alkomatu: Pracownik ochrony musi użyć alkomatu posiadającego ważny certyfikat kalibracji lub wzorcowania.
5. Poinformowanie o możliwości odmowy: Pracownik powinien zostać poinformowany o swoim prawie do odmowy poddania się badaniu przez pracownika ochrony oraz o konsekwencjach takiej odmowy.
6. Poinformowanie o możliwości wezwania Policji: W przypadku odmowy badania przez pracownika ochrony lub kwestionowania wyniku, pracownik powinien zostać poinformowany o możliwości wezwania Policji.
7. Sporządzenie protokołu: Po przeprowadzeniu badania należy sporządzić protokół, który zawierał będzie m.in. datę, godzinę, imię i nazwisko osoby badanej, wynik badania oraz podpisy.

Prywatność i godność pracownika a obowiązki kontrolującego

Podczas przeprowadzania kontroli trzeźwości, pracownik ochrony ma obowiązek zachować szczególną dbałość o prywatność i godność badanej osoby. Badanie powinno odbywać się w miejscu, które gwarantuje intymność i uniemożliwia obserwację przez osoby nieuprawnione. Pracownik ochrony nie może w żadnym wypadku stosować przymusu fizycznego ani psychicznego. Jego zachowanie powinno być profesjonalne i pozbawione jakichkolwiek elementów poniżających czy dyskryminujących. Naruszenie tych zasad może prowadzić do odpowiedzialności prawnej pracownika ochrony oraz pracodawcy.

Co z ochroną danych osobowych (RODO)? Jak długo można przechowywać wyniki?

Wyniki kontroli trzeźwości stanowią dane osobowe, dlatego ich przetwarzanie musi odbywać się zgodnie z przepisami RODO. Pracodawca może przetwarzać informacje o wyniku badania tylko przez okres niezbędny do osiągnięcia celu, dla którego zostały zebrane. Zgodnie z Kodeksem pracy, jest to maksymalnie 1 rok od daty badania. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wynik badania stał się podstawą do zastosowania kary porządkowej (np. upomnienia, nagany) lub rozwiązania umowy o pracę. Wówczas dane te przechowuje się w aktach osobowych pracownika przez okres przewidziany przepisami prawa dla przechowywania dokumentacji pracowniczej.

Prawa pracownika podczas kontroli trzeźwości

Każdy pracownik objęty potencjalną kontrolą trzeźwości powinien znać swoje prawa. Świadomość tych uprawnień pozwala na prawidłowe reagowanie w sytuacji, gdy kontrola jest przeprowadzana, a także w przypadku ewentualnych nieprawidłowości.

Czy możesz odmówić poddania się badaniu? Konsekwencje odmowy

Tak, pracownik ma prawo odmówić poddania się badaniu alkomatem przeprowadzonemu przez pracownika ochrony. Należy jednak pamiętać, że taka odmowa nie pozostaje bez konsekwencji. Zgodnie z Kodeksem pracy, pracownik, który odmówił poddania się badaniu, nie może zostać dopuszczony do pracy. Pracodawca ma obowiązek niedopuszczenia takiej osoby do wykonywania obowiązków służbowych.

Co się stanie, jeśli nie zgodzisz się na badanie przez ochronę?

W sytuacji, gdy pracownik odmówi poddania się badaniu przez pracownika ochrony, lub gdy zakwestionuje wynik takiego badania, pracodawca nie może dopuścić go do pracy. Co więcej, pracodawca ma obowiązek wezwać do jednostki Policji lub innego organu porządku publicznego, aby to oni przeprowadzili badanie trzeźwości. Dopiero wynik badania przeprowadzonego przez uprawnione służby będzie miał wiążące znaczenie dla dalszych decyzji pracodawcy.

Kiedy masz prawo zażądać wezwania Policji?

Masz prawo zażądać wezwania Policji w następujących sytuacjach:

• Gdy pracownik ochrony odmawia przedstawienia swojego upoważnienia.
• Gdy pracownik ochrony używa alkomatu bez ważnego dokumentu kalibracji lub wzorcowania.
• Gdy kwestionujesz prawidłowość przeprowadzonego badania przez pracownika ochrony.
• Gdy czujesz się źle traktowany lub podejrzewasz dyskryminację podczas kontroli.
• Gdy odmówiłeś poddania się badaniu przez pracownika ochrony i chcesz, aby zostało przeprowadzone przez profesjonalne służby.

Co grozi pracownikowi, gdy alkomat wskaże promile?

Pozytywny wynik badania alkomatem, wskazujący na obecność alkoholu w organizmie pracownika, niesie ze sobą określone konsekwencje prawne i dyscyplinarne. Ich zakres zależy od stężenia alkoholu i wewnętrznych regulacji firmy.

Niedopuszczenie do pracy pierwszy i najważniejszy krok pracodawcy

Najbardziej natychmiastową i pewną konsekwencją pozytywnego wyniku badania alkomatem jest niedopuszczenie pracownika do pracy. Pracodawca ma obowiązek nie dopuścić do wykonywania obowiązków osoby, której badanie wykazało obecność alkoholu. Jest to środek zapobiegawczy mający na celu zapewnienie bezpieczeństwa w miejscu pracy.

Od upomnienia do zwolnienia dyscyplinarnego co mówią przepisy?

Konsekwencje dla pracownika, u którego wykryto alkohol, mogą być różne. W przypadku niewielkiego stężenia alkoholu lub gdy jest to pierwszy incydent, pracodawca może zastosować karę porządkową, taką jak upomnienie lub nagana. Jednakże, jeśli stężenie alkoholu jest znaczne, lub jeśli pracownik był już wcześniej karany za podobne przewinienia, pracodawca może podjąć decyzję o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (tzw. zwolnienie dyscyplinarne). Wszystko zależy od okoliczności, wewnętrznego regulaminu pracy oraz stopnia naruszenia przepisów.

Czy pracownik ochrony może usunąć nietrzeźwą osobę z terenu zakładu?

Pracownik ochrony, działając na podstawie upoważnienia pracodawcy i w ramach obowiązujących przepisów, może podjąć działania mające na celu usunięcie nietrzeźwego pracownika z terenu zakładu. Należy jednak podkreślić, że działania te muszą być zgodne z prawem i nie mogą naruszać nietykalności osobistej pracownika. W sytuacjach, gdy nietrzeźwy pracownik stawia opór lub jego zachowanie jest agresywne, pracownik ochrony powinien wezwać Policję, zamiast podejmować działania siłowe, które mogłyby być uznane za przekroczenie uprawnień.

Jakie błędy i nadużycia mogą wystąpić podczas kontroli trzeźwości?

Chociaż przepisy dotyczące kontroli trzeźwości są coraz bardziej precyzyjne, w praktyce mogą pojawić się błędy i nadużycia. Świadomość potencjalnych nieprawidłowości pozwala pracownikom lepiej chronić swoje prawa.

Badanie bez podstawy w regulaminie czy jest legalne?

Badanie trzeźwości przeprowadzone przez pracownika ochrony, które nie ma podstawy w wewnętrznych regulacjach firmy (regulaminie pracy, układzie zbiorowym lub obwieszczeniu), jest nielegalne. Wynik takiego badania nie może stanowić podstawy do wyciągania jakichkolwiek konsekwencji wobec pracownika, w tym niedopuszczenia go do pracy czy nałożenia kary porządkowej. Pracownik ma prawo podważyć legalność takiego badania.

Brak upoważnienia lub niesprawny alkomat jak podważyć wynik?

Jeśli pracownik ochrony nie posiada ważnego, imiennego upoważnienia od pracodawcy, lub jeśli używany przez niego alkomat nie ma aktualnego dokumentu kalibracji/wzorcowania, pracownik ma pełne prawo podważyć wynik badania. W takiej sytuacji, a także gdy pracownik kwestionuje sam przebieg badania, najlepszym rozwiązaniem jest żądanie wezwania Policji. Funkcjonariusze przeprowadzą badanie zgodnie z obowiązującymi procedurami, a ich wynik będzie miał moc dowodową.

Dyskryminacja i nękanie, czyli kiedy kontrola staje się bezprawna

Kontrola trzeźwości powinna być przeprowadzana w sposób obiektywny i niedyskryminujący. Jeśli pracownik ochrony przeprowadza kontrole wybiórczo, celując w konkretne osoby lub grupy pracowników ze względu na płeć, wiek, pochodzenie czy inne cechy, może to zostać uznane za dyskryminację. Podobnie, jeśli sposób przeprowadzania kontroli jest celowo uciążliwy, poniżający lub ma charakter nękania, kontrola staje się bezprawna. W takich sytuacjach pracownik powinien zgłosić sprawę do działu kadr lub inspekcji pracy.

Podsumowanie: Rola pracownika ochrony w kontroli trzeźwości

Podsumowując, rola pracownika ochrony w kontekście kontroli trzeźwości jest ściśle określona i podporządkowana przepisom Kodeksu pracy oraz wewnętrznym regulacjom firmy. Działania ochrony w tym zakresie nie są autonomiczne, lecz stanowią realizację uprawnień pracodawcy.

Najważniejsze zasady w pigułce: zapamiętaj swoje prawa i obowiązki

• Pracownik ochrony może badać alkomatem tylko na podstawie imiennego upoważnienia od pracodawcy.
• Zasady kontroli muszą być uregulowane w wewnętrznych aktach firmy (regulamin, układ zbiorowy, obwieszczenie).
• Badanie musi służyć ochronie życia, zdrowia lub mienia.
• Alkomat musi posiadać ważny dokument kalibracji/wzorcowania.
• Masz prawo odmówić badania przez ochronę, ale zostaniesz niedopuszczony do pracy.
• W przypadku odmowy lub kwestionowania wyniku, pracodawca musi wezwać Policję.
• Wyniki badań można przechowywać maksymalnie przez 1 rok (chyba że zastosowano karę).

Rola pracodawcy w zapewnieniu bezpieczeństwa i poszanowania prawa

Ostateczna odpowiedzialność za prawidłowe wdrożenie i egzekwowanie przepisów dotyczących kontroli trzeźwości spoczywa na pracodawcy. To on musi zadbać o stworzenie odpowiednich regulacji wewnętrznych, zapewnienie legalnych upoważnień dla pracowników ochrony, użycie certyfikowanego sprzętu oraz poszanowanie praw i godności pracowników. Tylko w ten sposób można skutecznie połączyć cel zapewnienia bezpieczeństwa w miejscu pracy z przestrzeganiem obowiązującego prawa.