Filtr cząstek stałych, znany jako DPF (Diesel Particulate Filter) lub FAP (filtre à particules), jest standardowym elementem układu wydechowego w nowoczesnych samochodach z silnikiem Diesla, zgodnych z normą emisji spalin Euro 4 i nowszymi. Jego głównym zadaniem jest redukcja emisji szkodliwych cząstek sadzy do atmosfery. Warto wspomnieć, że podobne filtry, choć nieco inaczej skonstruowane, stosuje się również w silnikach benzynowych są to filtry GPF (Gasoline Particulate Filter). DPF stał się nieodłącznym elementem diesli, ponieważ przepisy dotyczące ochrony środowiska stają się coraz bardziej restrykcyjne, a emisja sadzy jest jednym z głównych problemów związanych z tym typem silników.
Jak działa DPF? Poznaj sekret jego ceramicznego wkładu
Budowa filtra DPF opiera się na ceramicznym wkładzie, który najczęściej wykonany jest z materiałów takich jak węglik krzemu lub ceramika. Wkład ten ma specyficzną, porowatą strukturę, w której kanaliki wlotowe (przez które wpływają spaliny) są naprzemiennie zaślepione z kanalikami wylotowymi (przez które gazy opuszczają filtr). Taka konstrukcja sprawia, że spaliny muszą przepływać przez porowate ścianki oddzielające kanaliki. Właśnie podczas tego procesu cząstki sadzy, które są zbyt duże, aby przejść przez mikroskopijne pory materiału ceramicznego, są na nich fizycznie zatrzymywane. System DPF jest również wyposażony w czujniki różnicy ciśnień. Te czujniki monitorują ciśnienie spalin przed filtrem i za nim. Gdy filtr zaczyna się zapychać sadzą, przepływ spalin jest utrudniony, co powoduje wzrost różnicy ciśnień. Informacja ta jest kluczowa dla sterownika silnika, który na jej podstawie wie, kiedy należy zainicjować proces regeneracji filtra.
Wypalanie DPF: jak filtr sam się oczyszcza?
Kluczowym procesem w działaniu DPF jest jego regeneracja, czyli wypalanie zgromadzonej sadzy. Wyróżnia się trzy główne typy regeneracji:
- Regeneracja pasywna: Zachodzi samoczynnie podczas jazdy z wyższą, stałą prędkością, na przykład na trasie czy autostradzie. Wówczas temperatura spalin naturalnie osiąga poziom około 350-500°C, co jest wystarczające do stopniowego dopalania się sadzy.
- Regeneracja aktywna: Inicjowana przez sterownik silnika, gdy warunki do regeneracji pasywnej nie są spełnione (np. podczas częstej jazdy miejskiej). Komputer analizuje dane z czujników i jeśli uzna, że filtr jest już na tyle zapchany, że wymaga oczyszczenia, zwiększa dawkę paliwa wtryskiwaną do cylindrów. Część paliwa trafia do układu wydechowego, gdzie pod wpływem wysokiej temperatury dopala się, podnosząc temperaturę w filtrze do około 600°C i pozwalając na wypalenie nagromadzonej sadzy.
- Regeneracja wymuszona (serwisowa): Jest to procedura przeprowadzana w warsztacie samochodowym przy użyciu specjalistycznego komputera diagnostycznego. Stosuje się ją, gdy filtr jest mocno zapchany i regeneracja aktywna nie jest już w stanie skutecznie oczyścić filtra, a kontrolka DPF świeci się na desce rozdzielczej.
Każdy z tych procesów ma na celu utrzymanie filtra w czystości i zapewnienie jego prawidłowego działania. Niestety, nie zawsze przebiegają one optymalnie, co prowadzi do problemów.
Objawy zapchanego DPF: sygnały, których nie możesz ignorować
Świecąca się kontrolka DPF na desce rozdzielczej to pierwszy i najbardziej oczywisty sygnał, że coś jest nie tak z filtrem cząstek stałych. Nie wolno go ignorować! Najczęściej oznacza to, że filtr jest zapchany i komputer silnika nie jest w stanie przeprowadzić procesu regeneracji. Kolejnym objawem jest zauważalny spadek mocy silnika. Samochód staje się "zamulony", gorzej przyspiesza, a jego reakcja na pedał gazu jest opóźniona. Zapchany DPF może również prowadzić do zwiększonego zużycia paliwa. Silnik, aby poradzić sobie z utrudnionym przepływem spalin, musi pracować ciężej, co przekłada się na wyższe spalanie. W skrajnych przypadkach, gdy filtr jest już całkowicie zablokowany, komputer silnika może przełączyć jednostkę napędową w tryb awaryjny. Oznacza to drastyczne ograniczenie mocy i obrotów, uniemożliwiające dalszą normalną jazdę i zmuszające do wizyty w serwisie.
Przyczyny problemów z DPF: nie tylko jazda miejska
Najczęściej wskazywaną przyczyną problemów z DPF jest eksploatacja pojazdu głównie w cyklu miejskim. Krótkie dystanse, niskie prędkości i częste postoje nie pozwalają na osiągnięcie odpowiedniej temperatury spalin, niezbędnej do przeprowadzenia regeneracji pasywnej. W efekcie sadza gromadzi się w filtrze, prowadząc do jego szybkiego zapchania. Jednak miejska jazda to nie jedyny winowajca. Inne usterki silnika również mogą przyczyniać się do szybszego zapychania lub nawet uszkodzenia DPF. Niesprawny układ wtryskowy, który podaje niewłaściwą ilość paliwa, czy problemy z turbosprężarką mogą prowadzić do zwiększonej ilości sadzy w spalinach. Bardzo ważne jest również stosowanie odpowiedniego oleju silnikowego. Używanie oleju, który nie jest przeznaczony do silników z filtrem DPF (czyli nie typu "Low SAPS" o obniżonej zawartości popiołów), może prowadzić do szybszego gromadzenia się popiołu w filtrze, co jest trudniejsze do usunięcia niż sama sadza.
Usuwanie DPF w Polsce: czy to się opłaca i co Ci grozi?
W Polsce usuwanie filtrów DPF jest nielegalne. Taka ingerencja w układ wydechowy pojazdu stanowi zmianę warunków technicznych, w jakich został dopuszczony do ruchu. Samochód pozbawiony filtra cząstek stałych nie spełnia obowiązujących norm homologacyjnych dotyczących emisji spalin. Od 2021 roku stacje kontroli pojazdów mają obowiązek dokładniejszego sprawdzania stanu technicznego pojazdów, w tym obecności i prawidłowego działania DPF. Konsekwencje usunięcia filtra są poważne. Policja podczas kontroli drogowych jest wyposażona w dymomierze, które mogą wykazać nadmierne zadymienie spalin, co jest bezpośrednim dowodem braku sprawnego DPF. Grozi za to mandat w wysokości do 5000 zł oraz zatrzymanie dowodu rejestracyjnego. Dodatkowo, sprzedaż takiego pojazdu może być problematyczna, a potencjalny nabywca może żądać obniżenia ceny lub odstąpić od zakupu po odkryciu nielegalnej modyfikacji.
Naprawa DPF: wymiana, czyszczenie czy zamiennik? Co wybrać?
Gdy filtr DPF ulegnie awarii lub zapcha się na tyle, że nie da się go oczyścić, stajemy przed wyborem sposobu naprawy. Najdroższą, ale często jedyną pewną opcją jest wymiana na nowy, oryginalny filtr (OEM). Koszt takiej operacji może wynieść od kilku do nawet kilkunastu tysięcy złotych, w zależności od marki i modelu samochodu. Tańszą alternatywą są zamienniki, dostępne na rynku wtórnym. Ich cena jest niższa niż części oryginalnych, jednak ich skuteczność i trwałość bywają kwestionowane, co może prowadzić do pozornych oszczędności w dłuższej perspektywie. Bardzo popularną i znacznie bardziej ekonomiczną metodą jest profesjonalna regeneracja (czyszczenie) filtra. Usługę tę wykonują specjalistyczne firmy, które przy użyciu odpowiednich metod (np. czyszczenie ultradźwiękami, wypalanie w piecu) są w stanie przywrócić sprawność filtra w ponad 95%. Koszt takiej regeneracji zazwyczaj waha się w przedziale 500 - 1500 zł, co czyni ją atrakcyjną opcją dla wielu kierowców.
Przeczytaj również: Filtr DPF: Jak działa, objawy awarii i jak o niego dbać?
Jak dbać o filtr DPF, by służył jak najdłużej?
Aby filtr DPF służył jak najdłużej i uniknąć kosztownych napraw, warto zastosować kilka prostych zasad. Przede wszystkim, jeśli to możliwe, staraj się regularnie odbywać dłuższe trasy. Nawet raz w tygodniu przejechanie kilkudziesięciu kilometrów ze stałą, wyższą prędkością (np. 80-100 km/h) pozwoli na swobodne przeprowadzenie regeneracji pasywnej i usunięcie nagromadzonej sadzy. Ważne jest również, aby nie bagatelizować sygnałów ostrzegawczych. Jeśli kontrolka DPF zapali się na desce rozdzielczej, postaraj się jak najszybciej umożliwić jej wypalenie, najlepiej poprzez jazdę w warunkach sprzyjających regeneracji. Regularny serwis pojazdu to podstawa. Upewnij się, że mechanik podczas przeglądu sprawdza stan DPF oraz innych elementów, które mogą wpływać na jego działanie, takich jak układ wtryskowy czy turbosprężarka. Warto również zwrócić uwagę na stosowane oleje silnikowe zawsze wybieraj te przeznaczone do samochodów z filtrem DPF (Low SAPS). Na rynku dostępne są również specjalne dodatki do paliwa, które mają wspomagać proces regeneracji DPF. Ich skuteczność bywa różna, jednak w niektórych przypadkach mogą one stanowić dodatkowe wsparcie dla układu.
